PISKP: Opony w badaniach technicznych

Stan ogumienia i odpowiedni jego dobór odgrywają istotną rolę w bezpieczeństwie ruchu pojazdów. To przez oponę następuje kontakt pojazdu z nawierzchnią drogi oraz przenoszenie sił wzdłużnych i poprzecznych.

Nie jest nowością to, że ów kontakt nie jest zawsze stały i między tymi elementami występuje poślizg, co z kolei przekłada się na zużywanie ogumienia w czasie jazdy. Zatem istotną rolą diagnosty jest ocena ogumienia pod kątem stanu, doboru do pojazdu lub osi oraz sprawdzenie, czy ogumienie spełnia warunki techniczne określone w przepisach.

Zgodnie z przepisami pojazd powinien mieć ogumienie pneumatyczne dostosowane do maksymalnej prędkości pojazdu oraz nośności. Głębokość rzeźby bieżnika nie może natomiast przekraczać wartości określonej przez punkty kontrolne TWI. W przypadku opon, które nie mają takiej kontrolki, mówi się o 1,6 mm na ¾ szerokości środkowej części opony. Oczywiście warunek ten nie dotyczy autobusu, który porusza się po autostradach i drogach ekspresowych z prędkością 100 km/h. Dla niego minimalna głębokość rzeźby bieżnika wynosi 3 mm.

Wśród kierowców często można spotkać się z opinią, że „lepsze opony” powinny być montowane na oś napędową. Jednak według niemieckiego ADAC „lepsze opony” powinny być montowane na tylnej osi pojazdu, niezależnie od rodzaju napędu, ze względu na stateczność pojazdu, aby uchronić pojazd przed niestabilnym zachowaniem na drodze.

W jakie opony pojazd nie może być wyposażony?

1. Pojazd nie może być wyposażony w opony różnej konstrukcji, w tym o różnej rzeźbie bieżnika, na kołach jednej osi, z tym że na osiach składowych powinny być opony tej samej konstrukcji.

2. W przypadku pojazdu samochodowego o dwóch osiach z kołami pojedynczymi nie może on być wyposażony: w opony diagonalne lub diagonalne z opasaniem na kołach tylnej osi, jeżeli na kołach przedniej osi znajdują się opony radialne, albo w opony diagonalne na kołach tylnej osi, jeżeli na kołach przedniej osi znajdują się opony diagonalne z opasaniem. W przypadku autobusu BUS 100 km/h należy pamiętać o sprawdzeniu, czy opony zostały homologowane zgodnie z regulaminem 54 EKG ONZ. Jak poznać to oznakowanie? Otóż na oponie znajduje się znak homologacyjny (duże E w kółku) z numerem homologacji. Dwie pierwsze cyfry numeru homologacji mówią o serii poprawek do regulaminu.

3. W przypadku autobusu turystycznego należy pamiętać jeszcze o jednym warunku technicznym, a mianowicie: nie dopuszcza się opon bieżnikowanych na osiach z kołami pojedynczymi, o ile nie są osiami składowymi osi wielokrotnych, oraz opon o pogłębionych (nacinanych) rowkach bieżnika. Jak wygląda praktycznie sprawdzenie spełnienia tego warunku w stacji kontroli pojazdów? Oczywiście przez badanie organoleptyczne stanu opony oraz jej oznakowania.

Odczytywanie oznakowania na oponach

W przypadku opon pojazdów użytkowych, które mogą być oponami do pogłębiania bieżnika, oznakowanie będzie miało odwrócony symbol „Ω” o średnicy co najmniej 20 mm lub oznaczenie REGROOVABLE („nadaje się do pogłębiania bieżnika”), wytłoczone wgłębnie lub wypukle na każdym boku.

Opony bieżnikowane oznacza się symbolem „R”, „retread” lub „retreaded”. Data bieżnikowania jest podawana w taki sam sposób, jak data produkcji nowych opon (fot. 1). Przy indeksach nośności i prędkości należy pamiętać, że wartości maksymalnej prędkości (km/h) oraz maksymalnej nośności (kg) są do odczytania z załączonej tabeli. Często oprócz indeksu nośności na oponie jest dodatkowo wytłoczona nośność w kg (fot. 2). Bywa też, że producenci umieszczają oznakowanie w kółku możliwości stosowania większej prędkości przy zmniejszonej nośności opony (fot. 3). 

Fot. 1. Data bieżnikowania jest podawana w taki sam sposób, jak data produkcji nowych opon

Często na oponach widzimy oznaczenia i niejednokrotnie nie wiemy, co one oznaczają. Należy zwrócić tu uwagę, że pewne opony (głównie wysokich osiągów) mają oznaczenia dodatkowe, które wskazują, że opona została zaprojektowana w celu dostarczenia optymalnych osiągów dla pewnych modeli aut konkretnego producenta.

Fot. 2. Często oprócz indeksu nośności na oponie jest dodatkowo wytłoczona nośność w kg

Opony z oznaczeniami dodatkowymi

Opony z oznaczeniami dodatkowymi różnią się wykonaniem od opon standardowych. Oznaczenie dodatkowe znajduje się na boku opony, a także może być na etykiecie umieszczanej na oponie.

Pewne oznaczenia dodatkowe (N, C i K1) są obowiązkowe ze względu na rodzaj pojazdów, na których są montowane. Pojazdy te mają szczególną charakterystykę techniczną i jeśli nie będą wyposażone we właściwe opony, to nie będą zachowywać się zgodnie z założeniami producenta. Z tego powodu jest wiele przypadków niezadowolenia klientów.

Podobnie jest z oponami samonośnymi, na których producenci aut (Audi, BMW) wymagają oznaczania tej technologii w postaci skrótu RSC (Run-Flat System Component). Producenci ogumienia stosują własne oznaczenia, np. ZP (Zero Pressure) w Michelin.

Używanie opon samonośnych w autach przystosowanych do tej technologii jest obowiązkowe, natomiast w pojazdach nieprzystosowanych – zdecydowanie odradzane. Opony, które są dostarczane do pewnych producentów aut, mają oznaczenie dodatkowe o charakterze technicznym, aby odróżnić je od opon standardowych. Opony te różnią się technicznie od opon standardowych. Przykładowo opona z oznaczeniem G1 ma niewielkie różnice w wymiarach. Oznaczenie G1 nie jest przypisane do szczególnego producenta auta.

Inne oznaczenia o charakterze opcjonalnym (np. *, MO, AO) są wymagane przez producenta auta, aby wyróżnić opony dostarczane do konkretnej marki pojazdu. Ponowne użycie opon z oznaczeniem dodatkowym ma zapewnić optymalne osiągi auta.

Fot. 3. Bywa też, że producenci umieszczają oznakowanie w kółku o możliwości stosowania większej prędkości przy zmniejszonej nośności opony

Ogumienie pojazdu ADR

Jeżeli chodzi o pojazdy przeznaczone do przewozu towarów niebezpiecznych w cysternach, są one z reguły wyposażone w pasek odprowadzający ładunki elektrostatyczne. Zdarza się natomiast, że pojazdy, które wychodzą z fabryki, nie mają tego urządzenia, natomiast w rowku lamelowym ogumienia umieszczone są włókna krzemowe, które spełniają te same wymagania co pasek elektrostatyczny. W tym przypadku na ogumieniu powinno być umieszczone oznakowanie: BASEPEN.

Autor: Karol Rytel, dyrektor ds. technicznych w Polskiej Izbie Stacji Kontroli Pojazdów